Nang ống mật chủ là nang bệnh lý bẩm sinh do giãn cây đường mật, tỷ lệ mắc ước tính khoảng 1/150.000 trẻ mới sinh. Trên 80% nang đường mật là nang đường mật chính giãn kiểu hình thoi kiểu I (type I). Nang kiểu II là một dạng túi thừa của đường mật ngoài gan nằm trên tá tràng. Nang kiểu III là loại nang nằm ở phần cuối ống mật chủ trong thành tá tràng. Nang kiểu IV bao gồm nhiều nang hoặc ở đường mật ngoài gan hoặc kết hợp cả đường mật trong gan và ngoài gan. Nang kiểu V được biết như bệnh Caroli, bao gồm nang đơn độc hay nhiều nang của đường mật trong gan.
Khoảng 20% - 50% nang đường mật được chẩn đoán khi đã lớn tuổi. Người lớn thường biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu như: đau hạ sườn phải, vàng da, viêm tụy, viêm đường mật. Thăm khám cận lâm sàng đầu tiên cần làm là siêu âm và chụp cắt lớp vi tính. Giải phẫu chi tiết của nang và đường mật tụy có thể biết được qua nội soi chụp mật tụy ngược dòng. Bất thường giải phẫu chỗ đổ vào đường mật của ống tụy chính được ghi nhận trên 90% các bệnh nhân nang ống mật chủ. Trong trường hợp biến đổi giải phẫu này, hợp lưu ống mật-tụy cách bóng Vater trên 1 cm, làm cho kéo dài ống tụy-mật chung. Bất thường giải phẫu này làm cho trào ngược dịch tụy vào đường mật và đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của nang đường mật bằng cách làm tăng áp lực đường mật hoặc gây phản ứng viêm làm biến đổi lớp biểu mô đường mật.
Phẫu thuật được chỉ định cho cả bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng và không có triệu chứng lâm sàng vì nguy cơ nang tiến triển thành ung thư. Phương pháp nối nang-ruột nay đã không còn được áp dụng nữa do tỷ lệ hẹp miệng nối sau mổ cao và ¼ số trường hợp này phát triển thành ung thư. Phương pháp đang được áp dụng hiện nay cho nang ống mật chủ kiểu I là cắt toàn bộ nang, nối mật ruột kiểu Roux-en-Y.
- Bệnh nhân nằm ngửa, gây mê nội khí quản, rạch da vào ổ bụng theo đường giữa trên rốn hoặc hạ sườn phải. Nang ống mật chủ được thám sát trong dây chằng vị gan.
- - Động mạch của nang được cắt và thắt lại, túi mật được giải phóng khỏi giường túi mật.
- - Đại tràng góc gan được giải phóng và kéo xuống phía dưới để tiếp cận quai tá tràng. Thủ thuật Kocher được tiến hành khi nang xâm lấn vào phía sau khúc I và khúc II tá tràng.
- - Phẫu tích mặt trước của nang được thực hiện về phía tụy với diện bóc tách nằm sau tá tràng và đầu tụy. Phẫu tích dừng lại khi khẩu kính ống mật chủ hẹp lại, tại điểm này nang sẽ được cắt ngang và khâu đóng phần xa lại. Phẫu tích tiếp tục được tiến hành lên phía trên tách thành sau của nang khỏi thành trước của tĩnh mạch cửa và dừng lại ở ngang mức ngã ba đường mật. Nang được cắt ngang ngay dưới ngã ba đường mật.
- - -Nối mật ruột: chuẩn bị một quai hỗng tràng dài khoảng 50 cm, chọc thủng phần vô mạch của mạc treo đại tràng ngang để đưa qua hỗng tràng lên nối với mỏn cắt ống gan chung còn lại theo kiểu tận bên có thể thực hiện đường khâu mũi rời hoặc khâu vắt với chỉ tiêu chậm. Chúng tôi thường không đặt stent tại miệng nối mật ruột.
- - Thực hiện miệng nối ruột-ruột: nối đầu trên đoạn hỗng tràng được cắt ra với đoạn ruột phía dưới có thể thực hiện kiểu tận-bên hay bên-bên.
- - Đặt một dẫn lưu dưới gan sát miệng nối mật-ruột.
Sau mổ, bệnh nhân được đưa về phòng hậu phẫu chăm sóc, đặt sonde dạ dày, sonde tiểu. Thực hiện nuôi dưỡng bằng tĩnh mạch, kháng sinh, giảm đau. Cho bệnh nhân ăn trở lại khi có trung tiện. Thời gian nằm viện từ 7-10 ngày. Các biến chứng sau mổ có thể gặp là: rò miệng nối mật-ruột, hẹp miệng nối mật-ruột. Biến chứng ung thư đường mật sau phẫu thuật giảm xuống dưới 1%. Do tỷ lệ nhiễm giun đường ruột ở nước ta còn cao chúng tôi chỉ dẫn cho bệnh nhân uống thuốc tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần. Nhìn chung tiên lượng xa rất tốt.