Để hiểu rõ hơn về phong trào này, chúng tôi đã tìm gặp ông Vũ Cẩm, nguyên Bí thư Tỉnh Đoàn Quảng Ninh khoá I, đồng thời là người đứng lên phát động phong trào “Ba sẵn sàng, ba rèn luyện” ở tỉnh. Ông kể: Năm 1964, cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ bước vào giai đoạn cam go, khốc liệt. Qua nắm bắt tình hình, tôi và các đồng chí cán bộ Đoàn ở tỉnh nghĩ rằng phải sớm chuẩn bị để tuổi trẻ và nhân dân trong tỉnh khỏi bị bất ngờ trước sự tàn phá của chiến tranh.

Ngày 19-5-1964, nhân sinh nhật lần thứ 74 của Bác Hồ, tại khu du lịch Bãi Cháy, Tỉnh Đoàn tổ chức cắm trại. Tại đây, chúng tôi chính thức phát động phong trào “Ba rèn luyện, ba sẵn sàng”; ban đầu là trong thanh niên công nhân, sau lan ra tuổi trẻ toàn tỉnh. “Ba rèn luyện” gồm: Rèn luyện tư tưởng và tác phong cách mạng; rèn luyện kỹ thuật sản xuất; rèn luyện thân thể, tay súng. “Ba sẵn sàng” là: Sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu và sẵn sàng làm bất cứ việc gì theo yêu cầu của Đảng và Nhà nước.

ĐVTN huyện Hoành Bồ cùng Đội sinh viên tình nguyện Trường ĐH Lâm nghiệp Hà Nội tham gia làm đường liên thôn trên địa bàn xã Bằng Cả, trong Chiến dịch tình nguyện hè năm 2013.

Chưa đầy 3 tháng sau đó, ngày 5-8-1964, sau khi gây ra sự kiện Vịnh Bắc Bộ, đế quốc Mỹ đã liều lĩnh cho không quân và hải quân đánh phá các mục tiêu quân sự, kinh tế của Quảng Ninh và một số tỉnh, thành phố trên miền Bắc. Cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất bắt đầu. Quân và dân Quảng Ninh, đặc biệt là tuổi trẻ vì được rèn luyện và chuẩn bị tinh thần tốt nên không bị bất ngờ, kịp thời giáng trả quyết liệt, ngay trong trận đầu đã bắn rơi 3 máy bay và bắt sống An-vơ-rét, tên giặc lái Mỹ đầu tiên trên miền Bắc. Trên các trận địa phòng không, các tàu hải quân, ĐVTN khối lực lượng vũ trang đã anh dũng, ngoan cường đánh đuổi giặc Mỹ.

Từ phong trào “Ba rèn luyện, ba sẵn sàng”, thanh niên Quảng Ninh nhanh chóng chuyển hướng từ thời bình sang thời chiến, hoà nhịp cùng phong trào “Ba sẵn sàng” của thanh niên miền Bắc vừa được dấy lên mạnh mẽ sau ngày đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh ra miền Mắc. 13 vạn ĐVTN trong tỉnh đã sôi nổi tham gia phong trào “Ba sẵn sàng”, trong đó có 10 vạn ĐVTN tình nguyện lên đường nhập ngũ. Từ phong trào này, đã có biết bao tấm gương thanh niên anh dũng, ngoan cường tình nguyện tham gia bảo vệ Tổ quốc. Có những thanh niên dù chưa đến tuổi đã bí mật khai tăng tuổi, không đủ cân nặng thì đeo đá vào người, lại có người dùng máu của mình để viết đơn tình nguyện nhập ngũ… Đoàn TN Lao động Quảng Ninh khi ấy coi đó là những hành động tiêu biểu cho tinh thần “Ba sẵn sàng” của thanh niên Quảng Ninh. Qua đó đã dấy lên khí thế sôi nổi tình nguyện đánh giặc của thanh niên Quảng Ninh…

Cùng với phong trào tòng quân trực tiếp cầm súng đánh đế quốc Mỹ, hàng ngàn thanh niên Quảng Ninh đã sẵn sàng tham gia lực lượng thanh niên xung phong. Những ĐVTN chưa có dịp lên đường nhập ngũ phần lớn đã tham gia lực lượng dân quân tự vệ, làm nòng cốt cho đơn vị trực chiến. Thanh niên Quảng Ninh còn xung phong vào các đội tải đạn, cứu thương, cứu sập hầm, đội văn nghệ thanh niên xung kích… Hàng trăm thanh niên tiêu biểu vừa sản xuất giỏi, vừa chiến đấu tốt được Tỉnh Đoàn tuyên dương. Tỉnh Đoàn Quảng Ninh vinh dự được T.Ư Đoàn trao cờ thưởng về thành tích xuất sắc trong phong trào “Ba sẵn sàng” năm 1972-1973.

Đến phong trào tình nguyện hôm nay

Nếu trong chiến tranh, thanh niên tự hào với phong trào “Ba sẵn sàng” đã được lịch sử ghi nhận, bạn bè quốc tế ngợi ca, thì nay trong các phong trào tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng cũng thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia. Tự hào là cái nôi của phong trào “Ba rèn luyện, ba sẵn sàng”, trong thời bình tuổi trẻ Quảng Ninh đã và đang phát huy những giá trị tuyền thống qua những việc làm cụ thể. Thanh niên Quảng Ninh ngày càng thể hiện rõ vai trò, năng động sáng tạo trong thực hiện CNH, HĐH đất nước; dám nghĩ, dám làm, tích cực học tập nâng cao trình độ, nắm vững KHCN, xung kích tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng.

Hưởng ứng phong trào tình nguyện do T.Ư Đoàn phát động, Tỉnh Đoàn Quảng Ninh đã chỉ đạo các cấp bộ Đoàn toàn tỉnh tích cực hưởng ứng triển khai thực hiện. Tỉnh Đoàn đã chủ động, sáng tạo trong việc chọn chủ đề của chiến dịch tình nguyện hàng năm, với phương châm “mỗi ĐVTN một ngày tình nguyện, mỗi chi đoàn một hoạt động tình nguyện, mỗi cơ sở đoàn một công trình, phần việc tình nguyện”. Với phương châm đầu tư cho cơ sở, hướng mạnh về cơ sở, năm 2006 Tỉnh Đoàn phát động chiến dịch với chủ đề “Thanh niên, HSSV tình nguyện giúp đỡ 26 xã nghèo”; năm 2007, 2008 là chương trình “Mái ấm nghĩa tình”; năm 2009 chiến dịch có chủ đề “Đồng hành với lao động trẻ - tình nguyện vì cộng đồng”; năm 2010 là “Thanh niên Quảng Ninh tình nguyện cùng xã nghèo, hộ nghèo vượt khó”… Năm 2013 này, với chủ đề “Tuổi trẻ Quảng Ninh tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” gắn với phong trào “Thanh niên tham gia xây dựng tỉnh xanh, sạch, đẹp và vệ sinh môi trường” đã được các cấp bộ Đoàn và tuổi trẻ toàn tỉnh tích cực triển khai.

Phong trào tình nguyện đã nhận được sự hưởng ứng của đông đảo ĐVTN, tạo khí thế thi đua mới trong các lực lượng thanh niên, chung tay tình nguyện vì cộng đồng. Hàng năm, Tỉnh Đoàn đều cụ thể hoá vào chương trình tình nguyện các hoạt động: Tình nguyện cùng xã nghèo, hộ nghèo, gia đình chính sách, cựu TNXP vượt khó; tình nguyện thực hiện phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn” và lễ thắp nến tri ân; tình nguyện bảo vệ môi trường; tình nguyện tham gia đảm bảo trật tự ATGT; tình nguyện tham gia phòng chống tội phạm, TNXH, HIV/AIDS; tình nguyện tham gia xoá mù chữ và phổ cập THCS, tiến quân vào KHKT, ứng dụng KHCN mới vào sản xuất; tình nguyện khám chữa bệnh, phát thuốc nhân đạo, hiến máu nhân đạo; tình nguyện chăm sóc, giáo dục thanh thiếu niên, nhi đồng trong dịp hè… Các chiến dịch của phong trào tình nguyện đã góp phần xây dựng, củng cố tổ chức Đoàn, Hội ngày càng vững mạnh, đồng thời đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong toàn tỉnh.   

Từng nhiều năm tham gia phong trào tình nguyện, anh Trần Mạnh, Bí thư Đoàn TN Công ty TNHH MTV Kinh doanh nước sạch Quảng Ninh tâm sự: Ngay từ khi còn đi học, tôi đã rất yêu thích và tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện. Về công tác tại doanh nghiệp, với cương vị là Phó Bí thư rồi Bí thư Đoàn TN Công ty, tôi càng có nhiều điều kiện hơn để tổ chức và tham gia các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng. Việc tham gia các hoạt động tình nguyện của Đoàn TN Công ty luôn nhận được sự quan tâm ủng hộ của lãnh đạo Công ty và các bạn ĐVTN. Thế nên tuổi trẻ Công ty đã đạt được kết quả cao trong các chương trình giúp đỡ xã nghèo, hộ nghèo, giúp đỡ Đoàn TN các xã nghèo, giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn... Qua các hoạt động tình nguyện, tôi không chỉ được chia sẻ với những vất vả, khó khăn của người dân mà còn trang bị thêm cho mình những bài học vô giá để rèn luyện và cống hiến vì cộng đồng.

Đáng biểu dương là thời gian qua, anh Trần Mạnh đã cùng một số cán bộ Đoàn trên địa bàn thành phố thành lập và duy trì tốt hoạt động của CLB tình nguyện Quảng Ninh. CLB này nhằm kết nối những tấm lòng thiện nguyện không chỉ trong ĐVTN mà trong cộng đồng để thực hiện các chương trình tình nguyện và từ thiện, chung tay giúp đỡ những mảnh đời khó khăn, góp sức giải quyết các vấn đề chung của cộng đồng.

Cũng giống như anh Trần Mạnh, chị Nguyễn Thị Tuyết Minh (SN 1989) là đoàn viên Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí cũng tích cực tham gia phong trào tình nguyện từ khi còn là sinh viên. Đến nay, khi về công tác tại Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển thì bạn càng có điều kiện để cống hiến, tình nguyện cho cộng đồng. Chị Tuyết Minh chia sẻ: Mình may mắn được sinh ra trong một gia đình có bố mẹ rất yêu thích hoạt động từ thiện nên ngay từ nhỏ mình đã được theo bố mẹ tham gia các phong trào vì cộng đồng. Lớn lên đi học, đi làm mình luôn được bố mẹ ủng hộ để tham gia các phong trào tình nguyện. Đặc biệt, mình đang công tác trong môi trường có nhiều điều kiện và bề dày truyền thống trong công tác tình nguyện. Qua mỗi lần làm tình nguyện, giúp đỡ bà con vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn, mình cảm thấy rất vui nên càng muốn cống hiến nhiều hơn nữa.