Xét nghiệm tìm virus hợp bào (RSV - Respiratory Syncytial Virus) gây bệnh đường hô hấp ở trẻ em giúp chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh kịp thời
1. Giới thiệu
RSV - Respiratory Syncytial Virus là virus phố biến gây bệnh đường hô hấp ở cả người lớn và trẻ em, song phổ biến hơn ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Trên thực tế hầu hết trẻ lây nhiễm đều nhỏ hơn 2 tuối. Với hầu hết trẻ, virus gây ra các triệu chứng giống với cảm lạnh. Với những trẻ sơ sinh thiếu tháng hoặc có bệnh phối mạn tính, RSV có thể gây ra tình trạng nguy hiếm, thậm chí đe dọa đến tính mạng. Hàng năm, trên Thế giới có trên 125,000 trường hợp nhập viện, trong đó có khoảng 2% có nguy cơ tử vong.
2. Dịch tễ học của RSV
2.1. Mầm bệnh
Virus hô hấp hợp bào thuộc họ Paramyxoviridae. RSV có một sợi mảnh RNA chứa 10 Protein đặc hiệu. Sợi RNA của virus hợp bào nằm trong một Nuleocapsid xoắn ốc, bên ngoài có vỏ Lipid bao bọc có chứa 2 Glucoprotein: Protein G giúp virut gắn được vào tế bào và Protein F giúp cho virut xâm nhập hợp nhất với tế bào.
RSV có 2 dưới typ (subtype) là A và B khác nhau về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng do mỗi subtype gây nên.
.jpg)
RSV - Respiratory Syncytial Virus
2.2. Nguồn bệnh, đường lây cơ thể cảm thụ
Nguồn bệnh là bệnh nhân, bệnh lây theo đường hô hấp
Lứa tuổi hay mắc bệnh là trẻ sơ sinh, gặp nhiều ở trẻ 2- 3 tháng tuổi. Tỷ lệ mắc có thể lên tới 100% ở nhà trẻ.
Virus hợp bào hô hấp lây nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh như bắt tay, chơi đồ chơi... qua đường hô hấp như ho, hắt hơi, người bệnh đào thải một lượng virus RSV ra môi trường không khí, virus RSV theo các đường mắt, mũi, miệng đi vào cơ thể người lành.
RSV là tác nhân chính gây bệnh đường hô hấp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là đường hô hấp dưới ở trẻ sơ sinh. RSV chiếm 20-25% bệnh nhân viêm phổi và 75% bệnh nhân viêm phế quản nằm viện ở lứa tuổi sơ sinh và trẻ nhỏ. Dự tính có trên 50% trẻ sơ sinh có nguy cơ nhiễm RSV.
3. Lâm sàng
- Thời kỳ ủ bệnh: 4- 6 ngày
- Ở trẻ sơ sinh: Bệnh khởi phát với triệu sốt nhẹ, chảy nước mũi, hắt hơi, ho 25-40% trẻ bị bệnh có biểu hiện viêm đường hô hấp dưới như viêm phổi, viêm phế quản. Bệnh diễn biến đặc biệt nặng ở trẻ có bệnh tim bẩm sinh bệnh đường hô hấp bẩm sinh hoặc suy giảm miễn dịch, trẻ suy dinh dưỡng, đang sử dụng thuốc điều trị, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 37%
- Ở người lớn: Chủ yếu là biểu hiện cảm lạnh như sổ mũi, đau rát họng, ho kèm theo sốt nhẹ và mệt mỏi, đau đầu. Có thể gặp viêm phổi ở người cao tuổi có bệnh mạn tính về hệ hô hấp như: Hen phế quản, tắc nghẽn phổi, đang mắc bệnh tim, đang điều trị ung thư, người nhiễm HIV
4. Các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán RSV
Có 2 phương pháp xét nghiệm chẩn đoán RSV chủ yếu hiện nay:
- Test nhanh: Phát hiện định tính kháng nguyên virus hợp bào đường hô hấp (RSV) gây bệnh ở trẻ nhỏ.
Khoa Vi Sinh, Bệnh viện Việt Nam - Thuỵ Điển Uông Bí đã triển khai xét nghiệm tìm kháng nguyên của vi rút RSV trong dịch tiết mũi họng (Dịch hút vòm mũi hầu) theo phương pháp xét nghiệm miễn dịch sắc ký (Test nhanh chẩn đoán RSV-Respiratory Syncytial Virus) để phòng ngừa nhiễm virus hợp bào đường hô hấp (RSV) gây bệnh ở trẻ nhỏ phục vụ nhu cầu của người bệnh cũng như hỗ trợ chẩn đoán và điều trị trong lâm sàng cho kết quả nhanh, chính xác. Chỉ sau khoảng 30 phút từ khi lấy mẫu, người bệnh đã có được kết quả.
- PCR: Phát hiện chính xác sự có mặt DNA đặc trưng của Epstein-Barr virus (RSV) - virus hợp bào đường hô hấp trong mẫu bệnh phẩm.
Xét nghiệm chẩn đoán RSV tại khoa Vi sinh, Bệnh viện Việt Nam – Thuỵ Điển Uông Bí
5. Điều trị
Phương pháp điều trị chủ yếu hiện nay là điều trị triệu chứng và chống bội nhiễm (nếu có):
- Liệu pháp hô hấp: Thở ôxy và chống co thắt phế quản. Đặt nội khí quản, thông khí nhân tạo khi thiếu ôxy nặng.
- Phun mũi ribavirin: Được áp dụng trên một số trẻ sơ sinh cho thấy hiệu quả tốt trong việc phục hồi chức năng hô hấp, kể cả cải thiện tình trạng khí máu ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên chưa thấy tác dụng rõ rệt của ribavirin trên người lớn bị viêm phổi do nhiễm RSV.
6. Phòng ngừa nhiễm hợp bào hô hấp ở trẻ
Virus RSV (virus hợp bào hô hấp) là một trong những nguyên nhân thường gặp gây bệnh đường hô hấp (viêm tiểu phế quản, viêm phổi) ở trẻ em. Hiện chưa có vắc-xin phòng ngừa virus RSV và thuốc điều trị đặc hiệu nên việc phát hiện bệnh sớm để có kế hoạch điều trị và chăm sóc kịp thời là rất quan trọng.
- Khi đang có dịch RSV xuất hiện thì hạn chế đưa trẻ đến những nơi công cộng đông người.
- Khi bị các triệu chứng như ho, sốt cao, sổ mũi, ... thì nên hạn chế tiếp xúc với trẻ sinh non đang được bệnh viện chăm sóc.
- Khi trẻ bị nhiễm virus thì tuyệt đối không hôn hoặc tiếp xúc ở cự ly quá gần.
- Trước và sau khi tiếp xúc với trẻ cần về sinh tay bằng xà phòng diệt khuẩn để giảm nguy cơ lây nhiễm.
- Vệ sinh sạch sẽ đồ chơi của trẻ, nhà cửa và môi trường sống quanh thường xuyên.
- Khi trẻ có các dấu hiệu bất thường, cần đến cơ sở y tế để kiểm tra. RSV là virus gây nên bệnh nhiễm hợp bào hô hấp ở trẻ, tuy nhiên nếu được xét nghiệm phát hiện kịp thời tình trạng bệnh thì việc điều trị sẽ dễ dàng và trẻ nhanh khỏi hơn.