RF (Rheumatoid factors) hay còn gọi là yếu tố dạng thấp, là các kháng thể chống lại vùng Fc của immunoglobulin G. RF được phát hiện lần đầu ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp cách đây 70 năm, chúng cũng có thể được tìm thấy ở những bệnh nhân mắc các bệnh tự miễn và không tự miễn khác, cũng như ở những người khỏe mạnh.
Nguồn gốc và đặc điểm của RF
Yếu tố dạng thấp (RF) là tự kháng thể lần đầu tiên được tìm thấy trong bệnh viêm khớp dạng thấp.
RF là một kháng thể kháng phần Fc của IgG. Các RF khác nhau có thể nhận ra các phần khác nhau của IgG-Fc. RF và IgG tham gia tạo thành các phức hợp miễn dịch góp phần vào quá trình bệnh như viêm mãn tính và phá hủy khớp ở màng hoạt dịch và sụn. Yếu tố thấp khớp có thể tồn tại ở dạng cryoglobulin (kháng thể kết tủa khi làm lạnh mẫu máu) hoặc cryoglobulin loại 2 (IgM đơn dòng đến IgG đa dòng) hoặc cryoglobulin loại 3 (IgM đa dòng đến IgG đa dòng). RF chủ yếu tồn tại ở dạng IgM, nhưng có thể có các dạng tồn tại khác của globulin miễn dịch như IgA, IgG, IgM, IgE, IgD. Tế bào B là nguồn sản xuất chính của globulin miễn dịch M, yếu tố thấp khớp.
.jpg)
Yếu tố dạng thấp (RF) là tự kháng thể lần đầu tiên được tìm thấy trong bệnh viêm khớp dạng thấp
(Hình ảnh minh họa)
Giá trị của xét nghiệm nồng độ RF trong chẩn đoán bệnh viêm khớp dạng thấp
Từ lâu người ta đã công nhận RF đóng một vai trò quan trọng trong chẩn đoán phân biệt viêm đa khớp, vì chúng có thể giúp xác định bệnh nhân viêm khớp dạng thấp. Từ năm 1987 xét nghiệm RF đã là một trong những tiêu chí phân loại cho bệnh viêm khớp dạng thấp, cho đến nay vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phân loại viêm khớp dạng thấp và đã được xác nhận bởi các tiêu chí cập nhật.
Việc phát hiện RF rất hữu ích, nó như một chỉ số tiên lượng và một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng điều trị ức chế miễn dịch có thể làm giảm nồng độ RF trong huyết thanh đi đôi với việc giảm triệu chứng lâm sàng ở những bệnh nhân được điều trị. Tuy nhiên, vai trò của RF trong việc theo dõi hoạt động của bệnh và đáp ứng điều trị còn hạn chế. Nồng độ RF trong huyết thanh tăng cao nên là yếu tố dự báo về tình trạng bệnh nặng hơn.
Chỉ số RF bình thường: RF < 14 IU/mL (Theo khuyến cáo của hãng BeckmanCoulter). Tuy nhiên, kết quả RF âm tính cũng không loại trừ bệnh viêm khớp dạng thấp cũng như hội chứng Sjogren. Có khoảng 20% những người bị viêm khớp dạng thấp và những người có hội chứng Sjogren có xét nghiệm RF âm tính. Xét nghiệm dương tính cũng có thể nhìn thấy ở những người khỏe mạnh hay ở những người viêm nội tâm mạc, lupus, bệnh lao, giang mai,...Vì vậy khi có kết quả RF, các bác sĩ sẽ phối hợp với các triệu chứng lâm sàng và tiền sử để chẩn đoán bệnh viêm khớp dạng thấp hay các bệnh khác.
* Chỉ định xét nghiệm:
- Các trường hợp viêm, sưng đau khớp, nghi ngờ viêm khớp dạng thấp.
- Nghi ngờ bệnh tự miễn hệ thống như lupus ban đỏ, viêm đa cơ, nhiễm trùng mạn tính, xơ gan.
- Theo dõi diễn biến và đáp ứng điều trị của các bệnh nhân.
* Ý nghĩa chẩn đoán:
Xét nghiệm định lượng nồng độ RF (yếu tố thấp) trong máu có tác dụng chẩn đoán, theo dõi bệnh viêm khớp dạng thấp, bệnh lý tự miễn.
RF tăng gặp ở 80% bệnh viêm khớp dạng thấp, 70% bệnh nhân có hội chứng Sjögren. Mức độ tăng RF tương quan thuận với khả năng mắc bệnh phá hủy khớp càng cao, tình trạng viêm màng hoạt dịch kéo dài hơn, tổn thương khớp nhiều hơn, cuối cùng là tình trạng khuyết tật và viêm khớp nặng hơn.
Bệnh lý viêm khớp: Độ nhạy của RF đối với bệnh viêm khớp dạng thấp đã thành lập chỉ là 60 - 90% với độ đặc hiệu là 78-85%.
Bệnh tự miễn dịch bị nghi ngờ không liên quan đến viêm khớp dạng thấp, như thải ghép. RF là một trong một số dấu ấn huyết thanh học về khả năng tự miễn dịch.
Kết hợp xét nghiệm anti CCP và RF có ý nghĩa chẩn đoán chính xác bệnh lý viêm khớp, đặc biệt trong trường hợp thấp khớp sớm và theo dõi, lựa chọn phác đồ điều trị thích hợp.
Nồng độ RF có tương quan thuận với mức độ, tiến triển bệnh và đáp ứng điều trị.
Những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả xét nghiệm
- Sử dụng thuốc: Sử dụng những thuốc chống viêm hoặc chống đông máu như aspirin, steroid có khả năng làm thay đổi chỉ số RF trong xét nghiệm.
- Tuổi tác: Người bệnh cao tuổi thường có chỉ số RF cao hơn do ảnh hưởng của quá trình thoái hóa xương khớp.
- Có vấn đề về gan, phổi, béo phì, huyết thanh đục: Những vấn đề sức khỏe này sẽ gây ảnh hưởng rất nhiều đến kết quả xét nghiệm máu RF.
- Tiêm vaccine phòng bệnh hoặc truyền máu: Bệnh nhân vừa tiêm vaccine hoặc truyền máu cũng làm chỉ số RF thay đổi so với giá trị bình thường của cơ thể.